TRASA:
Polska – Słowacja – Węgry – Serbia – Bośnia i Hercegowina – Chorwacja – Węgry – Słowacja – Polska
- WĘGRY
- Kecskeméti Arborétum
- SERBIA
- Palićko Jezero i Grand Terrace
- Petrovaradinska tvrđava – Petrovaradin Fortress
- Park Narodowy Fruška Gora
- Monaster Novo Hopovo
- Monaster Staro Hopovo
- Monaster Grgetog
- Monaster Krušedol
- Belgrad
- Co udało się zobaczyć?
- Grób Nieznanego Żołnierza w Belgradzie na Avali
- Avala Tower
- Kragujevac – Park Pamięci Šumarice
- Jama Jelovac
- Vodopad Lisine/ Veliki Buk
- Jaskinia Resavska
- Krupajsko Vrelo
- Felix Romuliana
- Twierdza w Niszu
- Muzeum byłego obozu koncentracyjnego Crveni Krst
- Wieża Czaszek
- Đavolja Varoš
- Kopaonik
- Sopoćani
- Gold gondola Zlatibor
- Park Narodowy Tara i Banjska Stena
- The Šargan Eight
- BOŚNIA I HERCEGOWINA
- Most na Drini
- Tekke derwiszów w Blagaj
- Stolac Fort
- Radimlja Stećak Tombstones
- Ruiny zamku Počitelj
- Wodospady Kravica
- Medugorje
- Muzej Bitka na Neretvi
- Blidinje Nature Park
- Stara Ćuprija Konjic
- Igman – skocznie
- Dawny hotel olimpijski
- Tunel spasa
- Bosna Spring
- Trebević i Bob Staza
- Sarajewo
- Piramida Visoko
- Kolorowy Meczet w Travniku
- Podubravlje
- Dolina Kamiennych Kul (Dolina kamenih kugli)
- Powrót do domu
- PODSUMOWANIE PODRÓŻY
- Teraz kilka statystyk:
Dzień 1 (28.06.2025)
Dziś rano wstaliśmy dość wcześnie, bo już około godziny 5.00, by godzinę później z uśmiechem na twarzy wyruszyć ku nowej przygodzie, tym razem w kierunku państw bałkańskich. Nasze cele to Serbia oraz Bośnia i Hercegowina. Po drodze mijaliśmy nasze ukochane Tatry i pojawiła się pokusa zostania tu choćby na chwilę. Wytrwaliśmy jednak w swoim pierwszym postanowieniu i zgodnie z planem przekroczyliśmy granicę polsko-słowacką na Łysej Polanie około godz. 13, zaś granicę z Węgrami około godz. 17.30.
WĘGRY
Pierwszy dzień okazał się być bez wątpienia typowo tranzytowy z krótkimi przerwami na odpoczynek i obiad. Dziś śpimy na Węgrzech w zadrzewionym parkingu przy samym wejściu do Arboretum, niedaleko miejscowości Kecskemet. Przy wejściu do arboretum są darmowe toalety, ale otwarte w godzinach 8-20.
GPS naszej miejscówki: N 46.911306, E 019.649246
Dystans dnia – 804 km
Dystans wyjazdu – 804 km
Dzień 2 (29.06.2025)
Kecskeméti Arborétum
GPS: N 46.911306, E 19.649246
Z samego rana oczywiście postanowiliśmy wybrać się na spacer po Kecskeméti Arborétum. Jest to całkiem spory teren z ławeczkami, stołami, rzeźbami, zatem idealne miejsce na relaks i odpoczynek na łonie przyrody.
Warto też wdrapać się na wieżę widokową. Warto nadmienić, że wstęp do arboretum jest całkowicie bezpłatny.
I tak oto około godz. 11 ruszamy dalej w drogę. Granicę węgiersko-serbską przekraczamy około godz. 12.30 w miejscowości Tompa, mimo tego nie stoimy w żadnych kolejkach, więc nie musimy nigdzie czekać. Zatem wszystko odbyło się szybko i sprawnie.
SERBIA
Po wjechaniu do Serbii, a dokładniej mówiąc w mieście Subotica, zaczęliśmy rozglądać się za bankomatem, bo w Polsce w kantorze nie mieli serbskich dinarów. Zawsze staramy się mieć trochę gotówki danego kraju tak na wszelki wypadek, choć w znacznej większości płacimy kartą bo jest to dla nas korzystniejsze.
W Subotice byliśmy w niedzielę, więc wszystkie sklepy były niestety zamknięte. Zatem pojechaliśmy do większego miasta, Novi Sad, i tam właśnie kupiliśmy kartę z internetem u operatora Yettel: 50 GB za 1400 RSD, czyli około 51 zł.
Są też inni operatorzy:
*) A1 – 30 GB za 1000 RSD (w tym: 10 GB internet, 10 na FB, Messenger, whatsapp, 5 GB na IG, 5GB na TT)
*) Mts – 10 GB za 2000 RSD
Dla nas najkorzystniejszy był Yettel.
Palićko Jezero i Grand Terrace
GPS: N 46.09831, E 19.7586
To malowniczo położone jezioro niedaleko miasta Subotica. Warto przyjechać w okolice Grand Terrace bo z tej strony jezioro prezentuje się najpiękniej. Pogoda nam dopisywała, było naprawdę gorąco, więc chętnie schowaliśmy się w pobliskim parku z rzeźbami. Wśród drzew widzieliśmy też kilka budynków w stylu secesyjnym, nadającym temu miejscu taki sielankowy klimat, jak przystało na prawdziwe uzdrowisko.
Nadeszła pora by ruszyć dalej, lecz tym razem autostradą w kierunku miasta Novi Sad. Pokonaliśmy odcinek Subotica-Novi Sad Północ. Przy wjeździe na autostradę pobraliśmy bilecik, automat wyświetlił kategoria 2 (campervan). Przy zjeździe opłaciliśmy odcinek kartą, możliwa też była opłata gotówką. Kosztowało nas to 730 serbskich dinarów, czyli około 26 zł.
Petrovaradinska tvrđava – Petrovaradin Fortress
GPS: N 45.25348, E 19.86124
zwana „Gibraltarem Dunaju”, to bez wątpienia piękna twierdza, którą można zwiedzać za darmo. Samochód zaparkowaliśmy wzdłuż ulicy Štrosmajerova aby następnie schodami ruszyć w górę do twierdzy.
Niższe samochody (poniżej 2,5 m) mogą wjechać na sam dziedziniec twierdzy do którego prowadzi niezbyt długi, ale też nie za wysoki tunel.
Twierdzę obeszliśmy dookoła podziwiając widoki na miasto Novi Sad, mosty a także rzekę Dunaj.
Na szczególną uwagę zasługuje stara wieża zegarowa, która niewątpliwie dodaje twierdzy uroku.Co ciekawe, zegar na twierdzy ma wielką wskazówkę od godzin, a małą od minut – żeby żeglarze z daleka widzieli, która jest godzina
GPS naszej miejscówki w Novi Sad: N 45.266450, E 19.862860
Dystans dnia – 235 km
Dystans wyjazdu – 1039 km
Dzień 3 (30.06.2025)
Park Narodowy Fruška Gora
GPS: N45.15708, E 19.70932
Park Narodowy Fruška Gora to popularne miejsce zarówno pikników jak i spacerów blisko Nowego Sadu (Novi Sad). Na terenie parku znajduje się 16 zabytkowych klasztorów prawosławnych, czyli dosyć sporo.
My postanawiamy odwiedzić tylko 4 z nich:
Monaster Novo Hopovo
GPS: N 45.12814, E 19.84632
Duży kompleks z niezwykle pięknym dziedzińcem, wybudowany na przełomie XV oraz XVI wieku. Początkowo był męski, a obecnie od 1920 roku – żeński, dzięki temu przynajmniej z zewnątrz jest lepiej utrzymany.
Monaster Staro Hopovo
GPS: N 45.135145, E 19.858410
Jeden z najstarszych a także najważniejszych klasztorów w tym regionie. Jego początki sięgają co najmniej XV wieku. Pierwotnie męski, obecnie zaś jest zamieszkiwany przez mniszki, w tym Rosjanki, które przybyły tu po I wojnie światowej
Monaster Grgetog
GPS: N 45.13805, E 19.90222
Obecnie uważany jest za najliczniejszy żeński klasztor na Fruškiej Górze. Warto wiedzieć, że w obrębie kompleksu działa pierwszy skit żeński w Serbii, gdzie nieustannie, zarówno w dzień jak i w nocy, odmawiane są modlitwy w systemie zmianowym co 2 godziny.
Monaster Krušedol
GPS: N 45.11944, E 19.94004
Uważany jest za jedno z najważniejszych duchowych, kulturowych a także historycznych miejsc Serbii. To ponoć jeden z najpiękniejszych oraz najbardziej znanych monastyrów w Serbii.
Belgrad
Zostawiliśmy auto niedaleko twierdzy i następnie ruszyliśmy w miasto. Samochody osobowe znajdą tu miejsce bez problemu, ponieważ jest dużo parkingów dla samochodów do wysokości 2 m lub szerokości 2,2 m. Większe samochodu, jak np. nasz campervan mają już spory problem, lecz finalnie udało nam się zaparkować przy drodze w strefie 3. Miejsce parkingowe opłaciliśmy przez aplikację parking service i zapłaciliśmy 175 RSD (3 godziny x 55 RSD + 10 RSD za service), czyli około 6,50 zł. Można wybrać sobie ile godzin chcemy tam parkować, ale trzeba pamiętać, że w strefie 3 można parkować max. 3 godziny, w strefie 2 – max. 2 godziny i w strefie 1 – max. 1 godzinę. Aplikację zainstalowaliśmy skanując kod QR ze znaku informacyjnego przy parkingu. Aby móc zapłacić kartą, trzeba się zarejestrować.
Co udało się zobaczyć?
🏰Twierdza Kalemegdan – piękny widok na Dunaj i Sawę a także masa ścieżek, zieleni, starych murów i… sporo kotów, ulica Kneza Mihaila – główny deptak miasta
🖼️Serbskie Muzeum Narodowe– najstarsze i największe muzeum w Serbii i Teatr Narodowy – imponujący budynek
🗿Pomnik kniazia Michała + Plac Republiki – miejsce spotkań, punkt orientacyjny i centrum miasta w jednym.
🏛️Stari Dvor i Novi Dvor – czyli dawne i obecne siedziby władz. Jako że Novi Dvor to dziś oficjalna siedziba prezydenta Serbii, można się tu poczuć jak na lekcji historii lub też WOSu, tylko że na żywo!
⛪Cerkiew świętego Sawy – największa cerkiew prawosławna na Bałkanach.
🏢Parlament Serbii – gmach z początku XX wieku, który niegdyś był parlamentem Jugosławii a obecnie zaś Serbii.
🌄Wieża Gardoš – zbudowana w 1896 roku Wieża Milenijna – jest fajny widok na miasto :))
i mnóstwo innych miejsc
GPS naszej miejscówki na górze Avala: N 44.69184, E 20.51328
Dystans dnia – 155 km
Dystans wyjazdu – 1194 km
Dzień 4 (01.07.2025)
Niedaleko miejsca gdzie spaliśmy (około 350 m lekko pod górę) na szczycie góry Avala znajduje się mauzoleum poświęcone poległym żołnierzom, zatem zaraz po śniadaniu ruszyliśmy aby zobaczyć je z bliska.
Trzeba pamiętać, że na szczyt góry Avala prowadzi droga jednokierunkowa, zatem wjeżdżając na nią i zjeżdżając robi się taką pętelkę. Nie można się cofnąć, więc lepiej najpierw wybrać się pod mauzoleum, czyli na sam szczyt, a potem, zjeżdżając nieco niżej, pod wieżę.
Grób Nieznanego Żołnierza w Belgradzie na Avali
GPS: N 44.68904, E 20.51602
Grób Nieznanego Żołnierza w Belgradzie na szczycie góry Avala, czyli Spomenik Nieznanom Junaku na Avali to jedno z najważniejszych serbskich miejsc pamięci narodowej. Został wzniesiony ku czci nieznanych żołnierzy poległych podczas I wojny światowej, głównie tych walczących w armii Królestwa Serbii, zatem symbolizuje poświęcenie narodu serbskiego w czasie walk o niepodległość.
Avala Tower
GPS: N 44.696549, E 20.515347
Pod wieżą znajduje się darmowy parking, darmowe, czyste toalety, a także informacja turystyczna z ulotkami i darmowe Wi-Fi.
Wieża Avala znajduje się na obrzeżach Belgradu i wznosi się na wzgórzu o tej samej nazwie. Ma 205 m wysokości razem z masztem. Na jej 119 m znajduje się kawiarnia, zaś na 122 m punkt widokowy. Na pewno warto ją odwiedzić wtedy, gdy jest dobra widoczność, by móc podziwiać rozległą panoramę Belgradu i jego bliższych lub dalszych okolic. Wjazd na wieżę jest płatny i kosztuje 400 RSD osoba dorosła oraz 200 RSD (uczniowie, studenci, emeryci).
W dalszą drogę pojechaliśmy autostradą na odcinku Belgrad- M. Pożarevac co kosztowało nas 150 RSD, czyli około 5,5 zł, a potem drogą krajową nr 25.
Kragujevac – Park Pamięci Šumarice
GPS: N 44.01862, E 20.88151
Kragujevac był stolicą Serbii w latach 1818-1841. Po 1841 roku stolica Serbii została przeniesiona do Belgradu, który od tego czasu pełni tę funkcję, z wyjątkiem okresów, gdy Kragujevac ponownie pełnił rolę stolicy tymczasowej w czasie I wojny światowej.
Jednak to nie jedyny powód naszej wizyty w tym mieście. Przyjechaliśmy tu również, by zobaczyć założony w 1953 r. ogromny kompleks parkowy w którym znajduje się spora liczba pomników. Trzeba jednak pamiętać, że park ten to nie tylko alejki spacerowe i ciekawe monumenty. Jest tu także 30 masowych grobów, jako że 21 października 1941 roku siły niemieckie rozstrzelały w tym miejscu ponad 2000 mieszkańców Kragujevaca. Można więc powiedzieć, że Park Pamięci Šumarice jest swoistą formą cmentarza.
Jama Jelovac
GPS: N 44.0990008, E 21.5631741
To część dawnej kopalni węgla brunatnego. Jama Jelovac to ciekawe połączenie autentycznej historii górnictwa oraz krasowego krajobrazu.
Vodopad Lisine/ Veliki Buk
GPS: N 44.10055, E 21.6387
Można zaparkować przy restauracji i dalej pójść pieszo, ponieważ wodospad znajduje się praktycznie za restauracją.
Vodopad Lisine (znany również jako Veliki Buk) to malowniczy wodospad i chroniony rezerwat przyrody położony w środkowo‑wschodniej Serbii w górach Kučaj, na zboczach góry Beljanica, niedaleko miejscowości Strmosten i niedaleko Resavskiej jaskini, około 380 m n.p.m. .
GPS naszej miejscówki niedaleko wodospadu: N 44.101917, E21.640164
(z tego miejsca też można podejść do wodospadu wyznaczoną ścieżką)
Dystans dnia – 214 km
Dystans wyjazdu – 1408 km
Dzień 5 (02.07.2025)
Jaskinia Resavska
GPS: N 44.07265, E 21.62971
Jaskinia Resavska (serbski: Ресавскапећина, Resavska pećina) to jedna z najpiękniejszych i najbardziej znanych jaskiń w Serbii. Odkryto ją przypadkowo w 1962 roku, zaś jej wiek szacuje się na około 80 milionów lat. Korytarze jaskini mają długość około 4,5 km, lecz do zwiedzania udostępniono około 800 m. Zwiedzanie jest tylko z przewodnikiem i trwa około 40-45 minut. My weszliśmy o godz. 10.45 i oprócz nas była jeszcze tylko jedna rodzina. Pani, która nas oprowadzała mówiła po angielsku i za zgodą drugiej rodziny opowiadała o wszystkim nie po serbsku, tylko po angielsku, więc wszystko rozumieliśmy bez problemu. Temperatura wewnątrz: ok. 7–14 °C, wilgotność ko. 75–100%.
Ceny biletów (2025 r.)Bilet normalny – 500 RSD, bilet ulgowy/studencki – 450 RSD, parking – 100 RSD (parking to tak naprawdę pobocze drogi), czyli przeliczając na złotówki za całą naszą czwórkę około 70 zł.
Krupajsko Vrelo
GPS: N 44.18396, E 21.60926
Krupajsko Vrelo (źródła krupaj) to niezwykle malownicze, krasowe wywierzysko z wodospadami, jaskiniami a także niesamowicie turkusową wodą, która ponoć ma właściwości uzdrawiające. To jedno z tych miejsc, które zachwycają spokojem i naturalnym pięknem. Nie mogliśmy sobie odmówić spaceru po płytkiej wodzie i schłodzenia nóg.
Felix Romuliana
GPS: N 43.89854, E 22.18507
Gamzigrad (serb. Гамзиград), Felix Romuliana – stanowisko udostępnione do zwiedzania a także jedno z najważniejszych zabytków rzymskich na terenie Serbii. Można tu zobaczyć pozostałości starożytnej rezydencji cesarskiej pochodzącej z czasów rzymskich. Są tu zarówno pozostałości ufortyfikowanego pałacu cesarskiego, jak i świątynie, łaźnie, tetrapylon oraz mauzolea władcy i jego matki. Nazwa „Felix Romuliana” pochodzi od imienia matki Galeriusza – Romuli. Miejsce to znajduje się w pobliżu dzisiejszego miasta Zaječar. Budowle, których ruiny możemy dziś oglądać, zostały prawdopodobnie wzniesione w III/IV wieku (około 298–311 n.e.) przez cesarza Galeriusza. W 2007 roku obiekt został wpisany na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO.
Ceny biletów (2025 r.):
bilet normalny – 500 RSD, bilet ulgowy/studencki – 300 RSD, bilet rodzinny – 1200 RSD.
Dziś śpimy nad rzeką Svrljiški Timok.
GPS naszej miejscówki: N 43.545651, E 22.217818
Dystans dnia – 215 km
Dystans wyjazdu – 1623 km
Dzień 6 (03.07.2025)
Rano ruszyliśmy w kierunku miasta Nisz. Część trasy pokonaliśmy autostradą na odcinku Nisz Malca-Nisz Istok i zapłaciliśmy 60 RSD.
Twierdza w Niszu
GPS: N 43.32599, E 21.89538
Dobrze zachowany kompleks z czasów rzymskich i osmańskich. Jest to jedna z najlepiej zachowanych tureckich twierdz na Bałkanach. Na terenie twierdzy można zobaczyć pozostałości z różnych epok: m.in. łaźnie rzymskie, starą cerkiew i meczet, a także rzymski lapidarium z kamiennymi inskrypcjami. Teren twierdzy można objechać specjalnym traktorkiem w cenie 100 RSD za osobę lub też obejść pieszo.
Muzeum byłego obozu koncentracyjnego Crveni Krst
GPS: N 43.329537, E 21.888288
Muzeum byłego obozu koncentracyjnego Crveni Krst (Koncentracionilogoriz II sv rata- Muzej) w Niszu. Obóz powstał we wrześniu 1941 r. w opuszczonym wojskowym magazynie przy stacji kolejowej Crveni Krst. Był przeznaczony dla jeńców wojennych, a potem stał się niemieckim obozem koncentracyjnym, gdzie przetrzymywano Serbów, Żydów, Romów, komunistów, partyzantów i cywilów.
Bilety: 300 RSD osoba dorosła, 250 RSD senior/student
Wieża Czaszek
GPS: N 43.3121, E 21.92378
Wieża Czaszek (Ćele Kula, serbski: ЋелеКула) to jedno z najbardziej niezwykłych i zarazem makabrycznych miejsc pamięci w Serbii. To prawdziwa wieża zbudowana z ludzkich czaszek – a dokładniej rzecz biorąc z czaszek serbskich rebeliantów, którzy zginęli w bitwie pod Čegar w 1809 roku podczas pierwszego powstania serbskiego przeciwko Osmanom. Znajduje się w mieście Nisz (Niš). To ważny symbol serbskiego oporu wobec Imperium Osmańskiego.
Bilety: 250 RSD/osoba
Đavolja Varoš
GPS: N 42.98811, E 21.39364
Trzeba jechać drogą E-771 na Prisztinę (Kosowo) i skręcić dopiero gdy pojawią się znaki na Đavolja Varoš (kilka kilometrów przed granicą z Kosowem).
Djavolja Varoš (Diabelskie Miasto) to naturalny zespół formacji skalnych przypominających strzeliste wieże, kolumny lub też figury. Jest ich około 200, mają od 2 do 15 metrów wysokości, a niektóre są zwieńczone ciemniejszymi kapeluszami. Te niezwykłe formacje powstały w wyniku erozji gleby i skał przez tysiące lat, głównie pod wpływem deszczu, wiatru i zmian temperatur. Đavolja Varoš zostało uznane za pomnik przyrody i znajduje się także na liście 7 serbskich cudów natury. Jest także wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Bilety: 350 RSD/osoba
Dziś śpimy nad jeziorem Celije.
GPS naszej miejscówki: N 43.389370, E 21.160999
Dystans dnia – 239 km
Dystans wyjazdu – 1862 km
Dzień 7 (04.07.2025)
Kopaonik
GPS: N 43.285842, E 20.806740
(darmowy parking dla autobusów i większych samochodów jak nasz)
Główny ośrodek narciarski w kraju, ale również rezerwat biosfery UNESCO. Liczba tras narciarskich i wyciągów naprawdę robi wrażenie. Widząc góry dookoła postanowiliśmy ruszyć na szlak na szczyt Suvo Rudiste (1976 m n.p.m.). Niedaleko był jeszcze Pancicev (2017 m. n.p.m.) na który też mieliśmy ochotę, ale niestety wstęp na niego jest zabroniony, bo to strefa graniczna – granica serbsko-kosowska. Znaki zakazujące wstępu i drut kolczasty skutecznie nas odstraszyły.
Sopoćani
GPS: N 43.11818, E 20.37393
Średniowieczny klasztor wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Choć z zewnątrz dość surowy, w środku kryje freski uznawane za jedne z najważniejszych dzieł serbskiego średniowiecznego malarstwa.
GPS naszej miejscówki: N 43.123421, E 20.119729
Dystans dnia – 150 km
Dystans wyjazdu – 2012 km
Dzień 8 (05.07.2025)
Dziś postanowiliśmy podziwiać widoki, zatem ruszyliśmy w stronę miasta Zlatibor.
Gold gondola Zlatibor
GPS: N 43.7232, E 19.69521
najdłuższa jednosegmentowa panoramiczna kolejka gondolowa na świecie! Ma prawie 9 kilometrów długości zaś jedzie się nią niemal pół godziny! Trasa prowadzi nad jeziorem i przez lasy, aż na szczyt Tornik, najwyższy punkt Zlatiboru (1496 m n.p.m.).
Wjeżdżając na teren Parku Narodowego Tara pobierana jest opłata 500 RSD.
Park Narodowy Tara i Banjska Stena
GPS: N 43.95183, E 19.40084
Punkt widokowy Banjska Stena to jeden z najsłynniejszych a także najpiękniejszych punktów widokowych w Parku Narodowym Tara. Położony na wysokości ok. 1 065 m n.p.m. oferuje spektakularną panoramę kanionu rzeki Driny i jeziora Perućac.
Dystans dnia – 184 km
Dystans wyjazdu – 2196 km
Dzień 9 (06.07.2025)
Dziś wstaliśmy nieco wcześniej, bo planowaliśmy wybrać się na stację kolejki wąskotorowej i może się nią przejechać. Później przekroczenie granicy, a tam nigdy nie wiadomo ile czasu to zajmie. Zatem śniadanko, ogarnięcie samochodu i w drogę.
The Šargan Eight
GPS: N 43.79239, E 19.5071
(serb. Šarganskaosmica, serb. Шарганскаосмица) to zabytkowa, wąskotorowa kolej turystyczna w Serbii (oraz częściowo w Bośni i Hercegowinie), łącząca stację Mokra Gora ze Šargan Vitasi . Gdy rano przyjechaliśmy na stację Mokra Gora, okazało się, że na pierwsze dwa kursy: o godz. 10.30 i 13.00 bilety były już wyprzedane. Widzieliśmy zresztą odjeżdżający pełny pociąg o godz. 10.30, czyli zainteresowanie jest spore i warto kupić bilet wcześniej przez internet. Kolejny kurs, o godz. 16.10 miał jeszcze kilka wolnych miejsc, ale musielibyśmy czekać na niego kilka godzin, zatem postanowiliśmy pojechać samochodem na stację na odległą o 9 km, docelową pociągu, ŠarganVitasi (GPS: N 43.82997, E 19.54098) i tam też porobiliśmy trochę zdjęć pociągu.
Kolejką przejedziemy się innym razem. Pora ruszać w stronę Bośni i Hercegowiny.
Dojeżdżając do przejścia granicznego, okazało się że musimy zapłacić opłatę klimatyczną, 500 RSD. Wszyscy kierowcy musieliśmy zapłacić, niezależnie od tego czy wjeżdżali czy wyjeżdżali z Serbii.
Około godz. 12.25 przekroczyliśmy granicę na przejściu granicznym Mokra Góra-Wyszehrad i w ten sposób wjechaliśmy do Bośni i Hercegowiny. Ponownie bez kolejek, sprawnie. Zaskoczył nas jedynie fakt, że nie pytali o dokumenty samochody, sprawdzili jedynie nasze dowody osobiste i to że wjeżdżając do Bośni i Hercegowiny zobaczyliśmy sporą kolejkę do wjazdu do Serbii, czyli wychodzi na to że więcej osób chce wjechać do Serbii niż z niej wyjechać.
BOŚNIA I HERCEGOWINA
Most na Drini
GPS: N 43.78231, E 19.2881
Najbardziej znaną atrakcją Višegradu jest most Mehmeda Paszy Sokolovicia na Drinie, zbudowany w latach 1571-77. Ma długość 179,5 m, składa się z 11 łuków, zaś przęsła mostu mają od 11 do 15 metrów. W 2007 roku został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako drugi obiekt w Bośni i Hercegowinie.
Obiekt jest tytułowym „bohaterem” powieści „Most na Drinie” noblisty Ivo Andrica. Jej akcja toczy się w Visegradzie i opowiada o życiu, które dzieje się wokół budowli.
Kartę do internetu kupiliśmy dopiero w małym sklepiku przy drodze (N 43.677824, E 19.026414) w sieci m:tel (www.mtel.ba). Kupiliśmy kartę na której było 4 GB za 6 marek zamiennych ważne przez tydzień. Karta jest jako baza. Pan nam włożył kartę, aktywował ja i wówczas pojawiła się oferta internetu: 20 GB na 1 dzień za 2 marki i 30 GB na 3 dni za 3 marki. My planujemy zostać tu około 6 dni zatem kupiliśmy 2 x 30 GB i finalnie mamy 64 GB na 6 dni za 12 marki. Najpierw aktywowaliśmy 30GB, a po trzech dniach kolejne 30 GB.
GPS naszej miejscówki: N 43.248180, E 18.094995
Dystans dnia – 281 km
Dystans wyjazdu – 2477 km
Dzień 10 (07 07.2025)
Tekke derwiszów w Blagaj
GPS: N 43.25717, E 17.90323
Najważniejszą atrakcją Blagaju jest Tekija, czyli dawny dom derwiszów, muzułmańskiego bractwa religijnego. Dom derwiszów to budowla osmańska, wpisana do rejestru pomników kultury. To jedno z najbardziej urokliwych i duchowych miejsc w Bośni i Hercegowinie. Takie miejsca noclegowe dla podróżnych budowano niegdyś zazwyczaj przy wjazdach do miast. Budynek znajduje się dodatkowo przy naturalnym źródle Buny i wysokiej skale ponad nią — symbolizując jedność człowieka z naturą i sacrum.
Bilet wstępu do domu derwiszów – 10 KM
Stolac Fort
GPS: N 43.082357, E 17.952106
(spory parking)
Trzeba przejść przez dwa mosty i potem iść wzdłuż rzeki, aż po prawo będzie znak wskazujący kierunek na Stari Grad. Wtedy skręcamy w prawo i pniemy się do góry, ale po w miarę dobrej drodze.
Ruiny średniowiecznej twierdzy Vidoški, składającej się z trzech zamków: dolnego, średniego i górnego. Wstęp bezpłatny.
Radimlja Stećak Tombstones
GPS: N 43.09255, E 17.9232
Jest to zbiór kamiennych nagrobków, które stawiane były na terenach Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Serbii i Dalmacji. Na Radimlji zachowało się aż 133. Większość z nich pochodzi z XV i XVI w. Epitafia na nich, zapisywane bośniacką cyrylicą, informowały o imieniu zmarłego, jego warstwie społecznej a także przynależności religijnej.
Ruiny zamku Počitelj
GPS: N 43.13437, E 17.73182
to jedno z piękniejszych miejsc w Bośni. Jest to malowniczo położone nad Neretwą miasteczko, gdzie w ciszy i spokoju posłuchasz śpiewu muezina i poczujesz powiew orientu. Nad miastem górują pozostałości średniowiecznej tureckiej twierdzy wzniesionej na gruzach starożytnego rzymskiego zamku. Na samym dole osady znajduje się najważniejszy zabytek: pozostałości medresy Sismana Ibrahima Paszy (muzułmańskiej szkoły) z XVII wieku, pokrytej sześcioma ołowianymi kopułami. To najstarszy tego typu budynek w Bośni i Hercegowinie.
Wodospady Kravica
GPS: N 43.15602, E 17.6081
Jest to grupa wodospadów położona wzdłuż rzeki Trebižat. Wodospady rozciągają się na ponad 100 metrach szerokości, a woda spada miejscami nawet z 28 metrów.
Medugorje
GPS: N 42.81222, E 18.27944
Medjugorje (Međugorje) to niewielka wioska położona między górami — nazwa oznacza “pomiędzy górami” . Stała się miejscem światowego kultu katolickiego – przez wielu uważana za trzecie najważniejsze miejsce objawień maryjnych po Lourdes i Fatimie.
Dziś śpimy nad rzeką Buna pośród drzew.
GPS naszej miejscówki: N 43.243596, E 17.848103
Dystans dnia – 156 km
Dystans wyjazdu – 2633 km
Dzień 11 (08 07.2025)
Muzej Bitka na Neretvi
GPS: N 43.65373, E 17.76061
Muzeum bitwy nad Neretwą zostało założone w 1978r., a uroczystego otwarcia dokonał sam Tito. Oprócz wystawy muzealnej na uwagę zasługują także zawalony most pełniący rolę pomnika i stara wąskotorowa lokomotywa parowa.
Blidinje Nature Park
GPS: N 43.58645, E 17.62153
W Parku Prirode Blidinje jest wiele miejsc do zobaczenia, np. Blidinjsko Jezero – płytkie jezioro, największe takie jezioro w Bośni i Hercegowinie czy nekropolia stećków Dugo Polje – średniowieczne kamienne nagrobki z których część wpisana jest na listę UNESCO od 2016 r.
Stara Ćuprija Konjic
GPS: N 43.6511, E 17.96277
Stary Most na Neretwie. To miejsce uważane jest za punkt łączący Bośnię i Hercegowinę.
Most składa się z sześciu łuków i od 2003 jest roku jest wpisany na listę zabytków. Jest jednym z najpiękniejszych budynków z okresu osmańskiego.
Igman – skocznie
GPS: N 43.73999, E 18.25
W masywie górskim Igman możemy zobaczyć kilka obiektów Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 1984 roku w Sarajewie, wtedy jeszcze w Jugosławii. Jednym z nich jest kompleks skoczni narciarskich, wybudowany w 1982 roku. Z powstałych wówczas pięciu skoczni w czasie wojny kompletnie zniszczono trzy z nich, ocalały dwie największe skocznie: K112 i K90.
Dziś śpimy pod starymi skoczniami w górach Igman.
GPS naszej miejscówki: N 43.768227, E 18.250338
Dystans dnia – 215 km
Dystans wyjazdu – 2848 km
Dzień 12 ( 09 07.2025)
Rano obudził nas deszcz i wcale nie zanosiło się, że przestanie, zatem po śniadaniu założyliśmy płaszcze przeciwdeszczowe i poszliśmy pochodzić po starej skoczni, weszliśmy też do budynku, gdzie dawniej sędziowie oceniali zawodników. I nadeszła pora jechać dalej. A po drodze odwiedziliśmy;
Dawny hotel olimpijski
GPS: N 43.744570, E 18.277947
Hotel Igman został wzniesiony w latach 1982–83 na górze Igman pod Sarajewem specjalnie na XIV Zimowe Igrzyska Olimpijskie w 1984. Miał 162 pokoje, kompleksowe zaplecze: basen, sauna, kino, kasyno, restauracje, sklepiki i służył jako baza dla zawodników oraz turystów. Obecnie jest ruiną, niestety wszystko zostało stamtąd wyniesione, nawet futryny. Warto wdrapać się na dach.
Tunel spasa
GPS: N 43.81983, E 18.3373
Podczas oblężenia Sarajewa jego mieszkańcy zostali całkowicie odcięci od świata. W 1993 roku, pod pasem startowym sarajewskiego lotniska, rozpoczęto budowę tajnego tunelu, który połączył dwa osiedla znajdujące się pod kontrolą armii Bośni i Hercegowiny – Dobrinję i Butmir. Przedsięwzięcie było niezwykle trudne. Brakowało odpowiedniego sprzętu i wykwalifikowanych pracowników, a prace prowadzone były pod stałym ostrzałem artyleryjskim. Dodatkowym wyzwaniem były wody gruntowe, które zalewały wykopy. Mimo to budowa trwała nieprzerwanie – robotnicy pracowali przez całą dobę, posługując się jedynie kilofami i łopatami. 30 czerwca 1993 roku kopiący z obu stron tunelu spotkali się pod ziemią, łącząc korytarz w całość. Dzięki tej konstrukcji możliwy stał się transport energii elektrycznej, żywności, paliwa, leków, rannych, a także broni. Szacuje się, że przez tunel przeszło w sumie około miliona osób. Korzystali z niego również członkowie parlamentu oraz ówczesny prezydent Bośni i Hercegowiny – Alija Izetbegović.
Bosna Spring
GPS: N 43.81879, E 18.268
Vrelo Bosne, czyli źródło rzeki Bosna to jedno z najpiękniejszych i najbardziej malowniczych miejsc w Bośni i Hercegowinie, położone u podnóża góry Igman, zaledwie kilkanaście kilometrów od Sarajewa. To naturalne źródło rzeki Bosna otoczone jest parkiem krajobrazowym z alejkami spacerowymi, strumieniami i mostkami, które tworzą niemal bajkową scenerię. W 2006 r. władze Kantonu Sarajewo uznały Vrelo Bosne za pomnik przyrody.
Dziś śpimy pod Sarajewem, niedaleko Stojčevac.
GPS naszej miejscówki: N 43.812481, E 18.290956
Dystans dnia – 71 km
Dystans wyjazdu – 2919 km
Dzień 13 (10 07.2025 )
Trebević i Bob Staza
Tor bobslejowo-saneczkowy (Bob staza) na Trebeviću to dawny tor olimpijski zbudowany dla Zimowych Igrzysk 1984 w Sarajewie. Budowa rozpoczęła się w czerwcu 1981, ukończono 30 września 1982. Start na wysokości ok. 1 108 m n.p.m., meta na 982 m, całkowita długość ok. 1 570 m z 13 zakrętami.
Jak dotrzeć:
*) my weszliśmy pieszo z parkingu (GPS: N 43.837526, E 18.450647).
*) można też wjechać kolejką linową z centrum Sarajewana Trebević (Sarajevska žičara).
Po dotarciu na górną stację trzeba przejść pieszo około 5 minut szlakiem w dół – są oznaczenia i ścieżka leśna prowadząca prosto do toru.
Oprócz przejścia po dawnym torze bobslejowo-saneczkowy, weszliśmy też na punkt widokowy Vidokovac (1169 m n.p.m.) na zboczu góry Trebević (1628 m n.p.m.) i dotarliśmy do ruin twierdzy Utvrda Draguljac oraz ruin obserwatorium astronomicznego Bistrik Kula.
Sarajewo
GPS parkingu (darmowego) – N 43.859503, E 18.438615
W informacji turystycznej dostaliśmy mapkę centrum Sarajewa, ale jako że to nasz kolejny pobyt w tym mieście postanowiliśmy sobie pochodzić po uliczkach spontanicznie. Po drodze mijaliśmy między innymi: główny ratusz miasta (Vijećnica), znany zabytkowy dom (Inatkuća), fontannę (SebiljFountain), meczet GaziHurev-begovadžamija oraz mnóstwo sklepików z regionalnym jedzeniem i pamiątkami.
Piramida Visoko
GPS: N 43.98649, E 18.18441
Piramida w Visoko – często określana jako „Piramida Słońca”, to wzgórze Visočica niedaleko miasta Visoko w Bośni i Hercegowinie, które od 2005 r. stało się znane dzięki kontrowersyjnym twierdzeniom, że jest jednym z największych starożytnych piramid na świecie.
Dziś śpimy niedaleko piramidy.
GPS noclegu: N 43.962881, E 18. 183697
Dystans dnia – 72 km
Dystans wyjazdu – 2991 km
Dzień 14 (11 07.2025)
Kolorowy Meczet w Travniku
GPS: N 44.22658, E 17.66977
Jeden z najpiękniejszych i najbardziej unikalnych meczetów w Bośni i Hercegowinie. Zbudowany w 1816 roku, zachwyca ręcznie malowanym wnętrzem. Nazywany jest „Kolorowym Meczetem” (Šarenadžamija) ze względu na bogatą dekorację i artystyczny charakter. Znajduje się w sercu Travnika, tuż obok rzeki Plava Voda oraz starej twierdzy. To obowiązkowy punkt dla każdego, kto interesuje się kulturą osmańską a także lokalną sztuką.
Podubravlje
GPS: N 44.4357525, E 18.1275755
Podubravlje to miejsce największej kuli – średnica ponad 3 m, waga ok. 37 ton (największa w Europie). Wielka kamienna kula znajduje się na pograniczu Zavidovići i Dubravicy, czyli kilka km od centrum Zavidovići. Można tu dojechać ulicą Podubravlje. Jest znak przy drodze. Nieopodal kuli jest również niewielka knajpka. Aby wejść na teren gdzie jest kula, jeszcze przed knajpką, należy zapłacić 1 euro/osoba. Opłaty pobiera właściciel knajpki.
Dolina Kamiennych Kul (Dolina kamenih kugli)
GPS: N 44.45467, E 18.17511
Znajdują się we wsi Grab-Mećevići (koło Zavidović). To naturalne stanowisko, gdzie znajdują się dziesiątki kamiennych kul o różnych rozmiarach – od kilkudziesięciu centymetrów aż do kilku metrów średnicy. Znalezisko jest unikalne w skali Europy, co ciekawe część kul została odkryta dopiero w XXI wieku. Semir Osmanagić, badacz znany z „bośniackich piramid”, sugeruje, że kule mogą być dziełem prehistorycznej cywilizacji – jako symbol siły, energii, lub cel rytuałów. Teoria ta nie jest jednak uznawana przez środowisko akademickie, ale przyciąga turystów i miłośników tajemnic.
Powrót do domu
To już była ostatnia atrakcja, jaką odwiedziliśmy w Bośni i Hercegowinie, zatem nadszedł czas powoli kierować się w stronę domu.
Około godz. 18 wjechaliśmy do Chorwacji, przekraczając granicę w Šamac. Na granicy spędziliśmy jedynie 15-20 minut, ponieważ było tylko kilka samochodów przed nami.
Dziś śpimy w Chorwacji nad Šećeransko Jezero.
GPS naszej miejscówki: N 45.789100, E 18.589227
Dystans dnia – 386 km
Dystans wyjazdu – 3377 km
Dzień 15 (12.07.2025)
Rano ruszyliśmy już powoli w stronę Polski. Postanowiliśmy ominąć płatne drogi, więc trochę kilometrów przed nami. Mamy też chwilowy problem z elektryką w samochodzie i możemy jechać jedynie w dzień gdy jest jasno, więc powrót trochę potrwa.
Po drodze mijamy granice z Węgrami, Słowacją i następnie wieczorem finalnie wjeżdżamy do Polski. Śpimy na południu kraju, a dokładniej mówiąc w miejscowości Jabłonka.
GPS naszej miejscówki: N 45.789100, E 18.589227
Dystans dnia – 567 km
Dystans wyjazdu – 3944 km
Dzień 16 (13.07.2025)
Zaraz po śniadaniu ruszamy w stronę domu, zatem to już koniec tej trasy. Dojeżdżamy wczesnym popołudniem, więc przed nami szybkie rozpakowanie i odpoczynek a Andrzej zbiera się do pracy. Tak, tak, wróciliśmy wcześniej, bo Andrzej już w niedzielę musiał pojawić się w pracy.
Dystans dnia – 407 km
Całkowity dystans wyjazdu – 4351 km
PODSUMOWANIE PODRÓŻY 
po Serbii 
oraz Bośni i Hercegowinie 
Serbia i Bośnia i Hercegowina zachwyciły nas nie tylko niesamowitą przyrodą i historią, ale też poczuciem wolności – w przemieszczaniu się, nocowaniu i spędzaniu czasu na własnych zasadach 
Jeśli szukacie kierunku, który wciąż jest dziki, autentyczny i przyjazny dla portfela, to zdecydowanie warto obrać kurs na Bałkany. Przez cały wyjazd spaliśmy wyłącznie „na dziko” – w lasach, nad rzekami, w górach i na łąkach 
Oba kraje dają pod tym względem ogromną swobodę.
Nigdzie nie mieliśmy problemów, nikt nas nie przeganiał – wręcz przeciwnie: ludzie często uśmiechali się, machali z daleka, a czasem podchodzili zagadać. Zarówno Serbowie, jak i Bośniacy okazali się niesamowicie życzliwi, pomocni i serdeczni 
Mimo, że bariera językowa dawała czasami o sobie znać, to zawsze starali się pomóc – pokazać drogę, wskazać sklep czy po prostu uśmiechnąć się i powiedzieć „dobrodošli”, czyli: witajcie. Nie spotkała nas ani jedna niemiła sytuacja, co tylko utwierdziło nas w przekonaniu, że to kierunek idealny dla podróżników z duszą odkrywcy 
Teraz kilka statystyk:
liczba dni – 16
dystans wyjazdu – 4351 km
koszt wyjazdu – 4530,04 zł, w tym noclegi 0 zł i paliwo 2244,83 zł,
Do tego:
amplitudy temperatur wahały się od 6° do 38°
każdej nocy spaliśmy w innym miejscu
spróbowaliśmy jak smakują słone paluszki z nadzieniem fistaszkowym, chlebek somun, ajvar, czyli pasta z bakłażanów i papryki, herbatniki Plazma oraz burki z różnym nadzieniem
kupiliśmy najtańsze w naszym życiu ogórki 2,5 zł za kg, 30 jajek za 12 zł
tankowaliśmy paliwo za mniej niż 5 zł za litr
piliśmy z butelek, których nakrętki nie były połączone z butelką
wróciliśmy do miejsc, w których byliśmy 7 i 14 lat temu
przekroczyliśmy 3 razy kontrolowane granice, ale wszystko poszło sprawnie, bez kolejek
zobaczyliśmy wiele obiektów sportowych, w tym także te z Zimowych Igrzysk w 1984 roku
Jeśli chcesz zobaczyć więcej ciekawych miejsc w Serbii oraz Bośni i Hercegowinie, zajrzyj na nasze inne trasy:
**) https://www.obiezyswiaty4.com/chorwacja-bosnia-i-hercegowina/
