Województwo świętokrzyskie, a w szczególności Góry Świętokrzyskie obfitują w masę atrakcji przyrodniczych. W znacznej części są to szlaki turystyczne, dawne kamieniołomy a także rezerwaty przyrody czyli miejsca wyróżniające się wyjątkową przeszłością geologiczną czy historyczną. Na tle całego kraju wyróżniają się unikatowymi elementami przyrody nieożywionej, a ich największe skupisko jest właśnie tu w świętokrzyskich rezerwatach, dlatego przypisuje się im wyjątkową wartość przyrodniczą. W województwie mieści się aż 70 rezerwatów przyrody, z czego najstarszy z nich, czyli Rezerwat Przyrody Chełmowa Góra, powstał w 1921 roku. W tym artykule pokażemy Wam, że Góry Świętokrzyskie choć nie są tak wysokie i spektakularne jak pozostałe pasma górskie to są nie mniej ciekawe. Wiele z tutejszych miejsc to doskonały cel wycieczek turystycznych, dających okazję podziwiania piękna przyrody i cieszenia się aktywnie spędzonym czasem na licznych szlakach turystycznych, zatem Góry Świętokrzyskie to idealna destynacja dla każdego!
- Ciosowa Góra
- Rezerwat przyrody Skały pod Adamowem
- Rezerwat przyrody Barcza
- Rezerwat przyrody Zachełmie
- Gagaty Sołtykowskie
- Rezerwat przyrody Chelosiowa Jama i Jaskinia Jaworznicka
- Rezerwat przyrody Moczydło
- Rezerwat przyrody Kamienne Kręgi i Góra Grodowa
- Rezerwat przyrody Zelejowa
- Rezerwat Przyrody Perzowa Góra
- Rezerwat Przyrody Góra Dobrzeszowska
- Rezerwat przyrody Kamień Michniowski
- Oczy Ziemi – kamieniołom Gębury
- Jaskinia Zbójnicka i Wąwóz Dule
- Rezerwat przyrody Skały w Krynkach
- Pomnik przyrody Skałki Piekło – między Piekłem, a Niebem
- Rezerwat przyrody Cisów im. prof. Zygmunta Czubińskiego i wycieczka na Włochy
- Strony na które warto zajrzeć
Ciosowa Góra
Listę rezerwatów przyrody wartych odwiedzenia otwiera Ciosowa Góra, czyli dawny kamieniołom czerwonego piaskowca tumlińskiego znajdujący się na początku Głównego Szlaku Świętokrzyskiego z Gołoszyc do Kuźniaków. Góra Cisowa jest także jednym z punktów na mapie Świętokrzyskiego Szlaku Archeo-Geologicznego. Wzniesienie to położone jest na Wzgórzach Tumlińskich, mierzy 365 m n.p.m i od 1987 roku jest chronione jako pomnik przyrody nieożywionej.
Wycieczkę rozpoczynamy na niewielkim parkingu, a dokładniej mówiąc zatoce przy mało ruchliwej drodze (GPS: N 50.9495247, E 20.5294514). Podążamy szlakiem czerwonym tak jak pokazuje czarna tablica i po kilku minutach docieramy do ścian dawnego kamieniołomu. Możemy go podziwiać z dołu, ale również z góry. Wystarczy podążać dalej szlakiem czerwonym pod górkę, by niedługo potem znaleźć się przy punkcie widokowym. Z powodu szybko rozrastającego lasu, z roku na rok punkt widokowy staje się coraz mniejszy i węższy, zatem coraz mniej z niego widać. Ściany kamieniołomu mają około 20 m wysokości, zaś dzięki zawartości związków żelaza przybierają odcień barwy czerwonej. Przy słonecznej pogodzie kontrast kolorystyczny robi wrażenie!
Cała wycieczka, “tam i z powrotem” na punkt widokowy wynosi około 1 km i zajmuje mniej niż 30 minut.
Rezerwat przyrody Skały pod Adamowem
Pomiędzy Starachowicami, a Ostrowcem Świętokrzyskim, u zbiegu drogi krajowej 9 i 42 znajduje się rezerwat przyrody “Skały pod Adamowem” znany przede wszystkim z unikalnych formacji skalnych, powstałych w wyniku procesów wietrzenia. Do najciekawszych kształtów ostańców należą: ambony, głębokie okapy, grzyby skalne czy też progi. Pasmo skalnych formacji zawiera liczne owalne zagłębienia czy spękania, które osiągają nawet kilka metrów wysokości.
Chcąc odwiedzić ten rezerwat najlepiej udać się na obrzeża miejscowości Adamów, a samochód zostawić przy drodze pod wskazanymi współrzędnymi GPS: N 51.0294241, E 21.1605189. Jeśli nie będzie takiej możliwości należy podjechać kawałek dalej i zaparkować gdzieś przy ulicy Starachowickiej lub Szkolnej. Następnie po zaparkowaniu należy iść szlakiem czarnym. Taki spacer do skał zajmie około 10/15 min.
Odwiedzając rezerwat po raz pierwszy mieliśmy mały problem z dotarciem od razu do skał. Oto wskazówka jak się nie zgubić. Na zdjęciu poniżej widać lekkie wzniesienie, ścieżkę prowadzącą na lewo i tablice z nazwą rezerwatu. W tym miejscu należy odbić z czarnego szlaku na prawo i podążać wzdłuż pierwszych dostrzeżonych formacji skalnych. Są one rozciągnięte na dobre kilkaset metrów, a jedynie 400 metrów objętych jest ochroną rezerwatową. Blisko nich znajdują się tablice informacyjne nawiązujące do geologii terenu.
Rezerwat przyrody Barcza
Podążając szybkimi drogami, często nie zdajemy sobie sprawy z ilości atrakcji, jakie otaczają nas w bezpośrednim sąsiedztwie, a Góry Świętokrzyskie mają wiele takich perełek. Do tego grono miejsc możemy zaliczyć Rezerwat Przyrody Barcza, ulokowany blisko drogi ekspresowej S7, na odcinku Suchedniów – Kielce. Chcąc dojechać w to miejsce należy skorzystać ze zjazdu o nazwie Barcza, następnie kierować się pod podane współrzędne (GPS: N 50°57’34.6″, E 20°43’04.6″) jedną z bocznych dróżek. Przed zielono-białym szlabanem parkujemy samochód, zaś ostatni odcinek trasy pokonujemy już pieszo.
Po około 10 minutach wędrówki szerszą drogą, skręcamy przy znakach z napisami: “Rezerwat Przyrody Barcza” i “Obszar Natura 2000” w prawo na węższą, wydeptaną ścieżkę a potem docieramy nad staw, który jest elementem charakterystycznym całego rezerwatu. Ten magiczny zbiornik z lotu ptaka przypomina kształtem serce.
Głównym powodem utworzenia, w tym miejscu rezerwatu była ochrona unikalnego ekosystemu boru z różnorodnością gatunków zwierząt i roślin. Spacerując w rezerwacie można rozkoszować się pięknem przyrody z dala od tłumów.
Rezerwat przyrody Zachełmie
Samochód można zaparkować pod Parafią św. Rozalii i św. Marcina w Zagnańsku lub bezpośrednio przy wejściu do rezerwatu (GPS: N 50°58’14.0″, E 20°41’20.3″), gdzie znajduje się mała zatoczka na dwa samochody. Dalej idziemy już pieszo. Najpierw mijamy duże głazy a następnie poruszamy się ścieżką w dół. Znajduje się tutaj kilka ścieżek, zatem mamy możliwość podziwiać rezerwat zarówno z góry jak i z dołu. W rezerwacie są także liczne tablice edukacyjne oraz kilka ławeczek.
Na terenie obecnego kamieniołomu Zachełmie od XVII wieku wydobywano dolomit pochodzący z okresu dewonu. Przez długi czas dolomit łamano ręcznie, dopiero na początku XX wieku zaczęto stosować materiały wybuchowe. W latach 60. XX wieku eksploatacja złoża odbywała się na dużą skalę, powodując powstawanie coraz to większego wyrobiska. Wydobyty kamień stosowano głównie do produkcji kruszywa kolejowego i drogowego, chociażby do budowy linii kolejowej Radom – Kielce. W 1978 roku zamknięto kamieniołom z powodu zagrożenia bezpieczeństwa linii kolejowej oraz ochrony ujęcia wód podziemnych dla miasta Kielce. Obecnie znajduje się tutaj rezerwat przyrody nieożywionej, jeden z wielu jakie w swojej ofercie mają Góry Świętokrzyskie.
Na początku XXI wieku wznowiono badania w obrębie dawnego kamieniołomu i dzięki temu dokonano odkrycia śladów Tetrapoda, czyli stworzenia, które jest przodkiem dzisiejszych płazów, gadów czy ptaków. To także najstarsze czworonożne zwierzę lądowe, pokryte rybią łuską i umiejące oddychać powietrzem atmosferycznym. Tetrapody żyły 400 milionów lat temu, mimo to udało się odkryć kilka wydeptanych przez nie ścieżek. Odkrycie polskich paleontologów jest odkryciem na miarę światową, zaś znalezione w kamieniołomie tropy tetrapoda to najstarsze na świecie skamieniałości tego typu. Zatem nie ma się co dziwić, że to wyjątkowe odkrycie zostało opisane w jednym z najbardziej prestiżowych czasopism naukowych na świecie “Nature”. Ciekawe ile jeszcze takich perełek kryją Góry Świętokrzyskie?
Gagaty Sołtykowskie
Góry Świętokrzyskie mają do zaoferowania kolejne magiczne miejsce, przypominające “księżycowy krajobraz”. Gagaty Sołtykowskie to pozostałości po dawnej kopalni gagatu, w której dokonano odkrycia dobrze zachowanych śladów przemieszczania się grupy dinozaurów, a konkretnie to zauropodów, czyli najdłuższych, najwyższych i najcięższych dinozaurów. Zatem można by rzec, że jest to stanowisko geologiczne o dużym znaczeniu. Rezerwat przyrody Zachełmie nie jest jedynym miejscem gdzie uwidocznione są ślady dinozaurów. Góry Świętokrzyskie słyną z tego typu atrakcji.
Rezerwat przyrody Chelosiowa Jama i Jaskinia Jaworznicka
W dawnym kamieniołomie wapieni dewońskich Jaworznia, podczas prac latem 1960 roku odkryto system jaskiniowy Chelosiowa Jama – Jaworznicka, który powstał w wyniku połączenia dwóch jaskiń: Chelosiowej Jamy i Jaskini Jaworznickiej. W ich sąsiedztwie znajdują się też Jaskinia Pajęcza i Gazownia , które w przeszłości były częścią powyższego systemu jaskiniowego. To trzeci pod względem długości system jaskiniowy w Polsce zaraz po Jaskini Wielka Śnieżna w Tatrach i Jaskini Niedźwiedziej w Sudetach.
Długość korytarzy sięga około 3,8 km długości, zaś deniwelacja, czyli w tym wypadku jej głębokość 61 metrów. Swoimi formami naciekowymi, rozległością korytarzy czy też śmiałością kształtów nie ustępuje innym jaskiniom. Wejście do jaskini znajduje się na terenie nieczynnych kamieniołomów w Jaworzni, poniżej naturalnej powierzchni terenu. Z racji swojej wyjątkowości i wartości naukowej nie jest udostępniona dla ruchu masowego, więc nie ma możliwości jej zwiedzania.
Nazwa rezerwatu i jaskini pochodzi od przydomka geologa, który odkrył otwór Chelosiowej Jamy. Część kamieniołomu z jaskinią jest objęta ochroną jako Rezerwat Przyrody “Chelosiowa Jama”. Chcąc odwiedzić kamieniołom należy zaparkować wzdłuż ulicy na jednym z miejsc parkingowych w zatoce. My na spokojnie daliśmy radę stanąć z przyczepą. Współrzędne parkingu: N 50.858354, E 20.49884. Stamtąd trzeba udać się drogą znajdującą się po tej samej stronie ulicy. Po ujrzeniu czerwonej tablicy z nazwą rezerwatu można podążać ścieżką na punkt widokowy znajdujący się na wzniesieniu. Wstęp jest bezpłatny i możliwy o każdej porze dnia.
Rezerwat przyrody Moczydło
W niedalekim sąsiedztwie Rezerwatu Przyrody “Chelosiowa Jama” mamy rezerwat przyrody “Moczydło”. Można zaparkować w sąsiedztwie szkoły podstawowej im. Jana Pawła II w Jaworzni gdyż tu niedaleko jest zlokalizowana góra Moczydło zwana Górą Jaworzyńską mierząca 317 m n.p.m.
Na jej zboczach znajdują się pozostałości po dawnym górnictwie ołowiu i srebra. Są to między innymi wyrobiska szparowe, hałdy, szyby górnicze, odsłonięte skały pochodzące z różnych okresów geologicznych czy fragmenty roślinności wapiennolubnych. Wędrując znakowaną ścieżką geoturystyczną mamy okazję poznać historię górnictwa kruszcowego, które rozwijało się w tych rejonach od XVII wieku. Możemy również przyjrzeć się z bliska urozmaiconej budowie geologicznej wzgórza.
Ścieżka składa się z pięciu przystanków, ponadto każdy z nich zawiera tablicę informacyjną. Cała trasa ma około 1 km długości i jest oznakowana specjalnym biało-czarnym znakiem. Samochód najlepiej zostawić w pobliżu szkoły podstawowej, nam się udało zaparkować bezpośrednio za budynkiem placówki, ponieważ przyjechaliśmy w niedzielę.
Rezerwat przyrody Kamienne Kręgi i Góra Grodowa
Góra Grodowa należy niewątpliwie do grona świętokrzyskich szczytów, ponieważ położona jest wzdłuż czerwonego Głównego Szlaku Świętokrzyskiego. Jej wierzchołek mierzy 395 m n.p.m., a na jej szczycie znajduje się rezerwat przyrody “Kamienne kręgi”.
W przeszłości, około tysiąc lat temu, dla Słowian było to święte miejsce, albowiem liczne badania archeologiczne wykazały tu pozostałości dawnego ośrodka kultowego z przełomu XI i XII wieku.
Obecnie na Grodowej znajduje się symboliczna kapliczka a także kamienne tabliczki wbite w ziemię. Z powodu działalności okolicznego kamieniołomu piaskowca tumlińskiego teren zmienił się, a ślady przeszłości zostały zniszczone.
Najłatwiej dostać się tutaj z miejscowości Tumlin podążając szlakiem czerwonym. Więcej szczegółów znajdziecie w oddzielnym wpisie: Góra Grodowa i „Kręgi Kamienne”.
Rezerwat przyrody Zelejowa
Zelejowa (372 m n.p.m) to najwyższy szczyt Pasma Zelejowskiego, a od 1954 roku na jej szczycie i okolicy istnieje rezerwat przyrody o tej samej nazwie. W przeszłości te tereny były porośnięte lasem, a wraz z rozwojem osad ludzkich w XIV wieku rozpoczęto intensywne prace eksploatacyjne w celu wydobycia kruszców i wyjątkowo kolorowych wapieni. Zaczęto wycinać lasy pod nowe szyby wydobywcze oraz do wytwarzania węgla drzewnego potrzebnego w procesie wytopu metali kolorowych. Jednak, po II wojnie światowej, zaprzestano wypasu owiec i bydła, co doprowadziło do gwałtownego zarastania tych terenów. Zatem, gęsta szata roślinna ukryła wiele ciekawych zjawisk geologicznych czy śladów historycznego górnictwa kruszcowego.
Na terenie obecnego rezerwatu podziwiać możemy najdłuższą wapienną grań w Górach Świętokrzyskich, liczne formy krasu powierzchniowego oraz dawne kamieniołomy: “Szczerba”, zachodni, wschodni czy inne. Góra Zelejowa to jedno z najstarszych miejsc wydobycia świętokrzyskich marmurów. Stąd pochodzi słynna “różanka zelejowska” czyli mieszanka kalcytu żyłowego i brekcji kalcytowo-wapiennej. Skały były bardzo cenionym materiałem budowlanym przez architektów, dlatego też wykonano z nich detale architektoniczne w krakowskim Wawelu czy kościele na kieleckiej Karczówce.
Chcąc odwiedzić Zelejową, najlepiej wędrówkę rozpocząć na końcu miejscowości Zelejowa i przy wiacie turystycznej zaparkować samochód (GPS: N 50.8241206, E 20.4523375). Następnie trzeba dróżką podążać w stronę początku ścieżki przyrodniczej znakowanej na czarno. Trasa w jedną stronę ma 1.4 km długości, ponadto wzdłuż niej mieści się kilka punktów widokowych na okolicę. W drogę powrotną należy podążać tą samą trasą lub można iść dalej szlakiem czerwonym, a potem wzdłuż drogi.
Rezerwat Przyrody Perzowa Góra
W suchedniowsko-oblęgorskim parku krajobrazowym, blisko początku Głównego Szlaku Świętokrzyskiego mieści się szczyt o nazwie Perzowa Góra. To jedno z bardziej urokliwych i stromych wzniesień w obrębie województwa świętokrzyskiego. Odwiedzając Góry Świętokrzyskie, koniecznie trzeba tu przyjechać i zobaczyć je na własne oczy. Wśród potężnych drzew liściastych i bloków czerwonego piaskowca, kilkadziesiąt metrów od szczytu mieści się jaskinia szczelinowa.
To Grota Świętej Rozalii z kaplicą św. Rozalii. Św. Rozalia z Palermo była pustelnicą, mieszkającą w grocie, uznawaną za świętą od “morowego powietrza”. Od wieków w kapliczce Św. Rozalii modlono się szczególnie w czasie wielkich epidemii i proszono o ocalenie. Podobno sam król Kazimierz Wielki zarządził, by umieścić w grocie obraz patronki, aby chroniła od zarazy lokalną ludność. Z kolei w trakcie konfliktów wojennych zbocza Perzowej Góry dawały schronienie powstańcom i partyzantom, o czym świadczą pozostałości po okopach i zagłębieniach po eksploatacji kamienia budowlanego i barytu.
Według legend w tym miejscu miał wyłonić się z ziemi klasztor, a ogromne nałożone skały to jedynie jego fragment. Z naukowego punktu widzenia, ta niewielka jaskinia szczelinowa powstała wskutek pionowego pęknięcia tektonicznego. Następnie została nieco zmodyfikowana przez człowieka, który ją nieco powiększył i częściowo zamurował.
Na Perzową Górę polecamy wybrać się od strony miejscowości Kuźniaki i w związku z tym zaparkować w Piecowej Górze przy kapliczce (GPS: N 50.9757736, E 20.3782072), zaś stamtąd szlakiem czerwonym podążać przez około 900 metrów w stronę szczytu i kapliczki. Mimo, że sama wysokość Perzowej Góry może na to nie wskazywać, to na jednym odcinku mamy do czynienia ze stromszym podejściem. Zatem po ulewnych deszczach czy opadach śniegu wejście może być lekko utrudnione. Z kapliczki Św. Rozalii do samochodu wracamy tym samym szlakiem, z racji braku alternatywnej trasy powrotnej.
Rezerwat Przyrody Góra Dobrzeszowska
W niedalekiej odległości od miejscowości Łopuszno, w paśmie Dobrzeszowskim znajduje się Góra Dobrzeszowska o wysokości 367 m n.p.m. W zasadzie nie byłoby w niej nic nadzwyczajnego gdyby nie istnienie na szczycie prehistorycznego obiektu kultury materialnej i duchowej. Zdaniem archeologów obiekt zbudowali prawdopodobnie Wiślanie przed podbojem terenów przez Polan w okresie wczesnego średniowiecza. Zachowane kamienne wały są porównywane do Łysej Góry czy Ślęży. Do czasów współczesnych zachowały się również kamienne stopnie prowadzące do wnętrza kręgów oraz kilka charakterystycznych kamieni pełniących funkcję kamieni ofiarnych a także przewrócony menhir. Pomiędzy wałami natknięto się także na ponad 3 metrową warstwę spalenizny jako dowód palenia w tym miejscu ognisk.
Zachowane elementy tego obiektu archeologicznego nie są dobrze widoczne i niekiedy trzeba się lepiej przyjrzeć aby dostrzec coś nietypowego w krajobrazie Góry Dobrzeszowskiej. Prowadzone w XX wieku badania archeologiczne nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Oprócz wymienionych powyżej śladów, znaleziono jedynie fragmenty ceramiki. Spekuluje się, że znikoma ilość odnalezionych przedmiotów świadczy o tym, że dostęp do miejsca mieli jedynie wybrani. W dodatku, co ciekawe, Góra Dobrzeszowska była miejscem partyzanckiej bitwy pod Gruszką, stoczonej 29/30 września 1944 roku.
W 1982 roku powstał rezerwat przyrody w celu zachowania obiektu archeologicznego. W niedalekiej odległości od szczytu, po zachodniej stronie góry mieści się 30-metrowa wieża przeciwpożarowa. Na Dobrzeszowską Górę najlepiej udać się szlakiem rowerowym, a następnie niebieskim szlakiem. Na obrzeżach miejscowości Dobrzeszów, przy kapliczce można zaparkować samochód (GPS: N 50.9809119, E 20.3039144). Stamtąd mamy około 2.5 km trasę “w tą i z powrotem”.
Rezerwat przyrody Kamień Michniowski
Przenosimy się w okolicę Suchedniowa i Pasma Sieradowickiego. Na obrzeżach miejscowości Michniów znajduje się kolejny szczyt należący do Korony Gór Świętokrzyskich, a mianowicie Kamień Michniowski. Mierzy 435 m n.p.m. i znajduje się na terenie rezerwatu przyrody o tej samej nazwie. Najłatwiej dostać się do niego szlakiem niebieskim, a następnie wrócić wzdłuż drogi z powrotem na parking. Współrzędne małego parkingu – N 50.9976911, E 20.8517590. Całość to około 4-kilometrowa trasa. Lubimy odwiedzać to miejsce gdy przyjeżdżamy w Góry Świętokrzyskie.
Przy szczycie znajduje się Jaskinia Ponurego, do której warto zajrzeć 😉. Więcej informacji przeczytacie w oddzielnym artykule o Kamieniu Michniowskim.
Oczy Ziemi – kamieniołom Gębury
Oczy Ziemi to pozostałości po nieczynnym kamieniołomie Gębury, w którym wydobywano piaskowiec. Nietypowa nazwa “Oczy Ziemi” odnośni się do charakterystycznych otworów w ścianie kamieniołomu, mimo że większość mogłaby pomyśleć, że odnosi się do oczka wodnego. Przy mały zbiorniku mamy niewielki, drewniany pomost, zaś zaraz obok znajduje się drewniana wiata z ławkami i stojakami na rowery.
Można tutaj dojechać samochodem od strony Suchedniowa, ulicą Langiewicza, następnie pieszo drogą leśną. My z kolei szliśmy od strony stacji Suchedniów Północny szlakiem zielonym, choć po deszczowej pogodzie nie polecamy tego wariantu z racji podmokłych terenów. Więcej informacji znajdziecie w artykule: Oczy Ziemi czyli dawny kamieniołom Gębury.
Jaskinia Zbójnicka i Wąwóz Dule
Nieopodal miejscowości Łagów znajduje się jedna z najdłuższych świętokrzyskich jaskiń. Jaskinia Zbójecka ulokowana jest na wschodnim zboczu Wąwozu Dule. Mierzy ona około 200 metrów długości, a jej korytarze mieszczą się na czterech poziomach. Każda z części jaskini posiada swoją oddzielną nazwę. Najbardziej dostępną częścią groty jest korytarz główny o długości 25 m. W XX wieku znaleziono tutaj ceramikę i sporo kości zwierzęcych pochodzących prawdopodobnie z XI lub XII wieku. Najłatwiej dostać się do niej parkując pod współrzędnymi GPS: N 50.78289, E 21.09206. Stamtąd będzie prowadzić dobrze widoczna ścieżka do otworu jaskini.
Rezerwat przyrody Skały w Krynkach
Nieopodal rezerwatu przyrody Skałki pod Adamowem mieści się podobny rezerwat nazwany Skały w Krynkach. W sąsiedztwie Zalewu Brodzkiego wiedzie ścieżka do unikalnych formacji skalnych. Są to skały piaskowcowe przypominające kształtem ambony, progi, urwiska, okapy, grzyby skalne czy kazalnice. W dodatku znajduje się tu aż 5 jaskiń, z czego największą z nich jest Jaskinia Świętej Barbary.
Najlepiej zaparkować przy zbiorniku wodnym (GPS: N 51.0013853, E 21.1790222), następnie udać się w stronę szlaku czerwonego i podążać wydeptanymi ścieżkami w poszukiwaniu innych formacji skalnych. Na mapie wyżej są one widocznie zaznaczone.
Pomnik przyrody Skałki Piekło – między Piekłem, a Niebem
Skałki Piekło zapewne kojarzycie ze Skałkami Piekło pod Niekłaniem, ale to dwa zupełnie różne miejsca. Te omawiane teraz znajdują się między dwoma miejscowościami – Piekłem, a Niebem. Idealna propozycja dla osób przebywających w Sielpi i okolicach. To pomnik przyrody będący zgrupowaniem skał piaskowca uformowanych w rozmaite kształty. Cały garb ma długość około 100 m, a jego obejście nie powinno zająć więcej niż kilka minut. Według legend, w powstanie pomnika ingerowały diabelskie moce. Formacja skalna ma być niedokończonym dziełem jednego z diabłów, który miał w jedną noc wybudować sobie własne piekło.
Wędrówkę polecamy rozpocząć z obrzeży Piekła, przy drogowskazie dotyczącym początku Piekielnego Szlaku (GPS: N 51.1260167, E 20.3894317). Nie ma tam oficjalnie parkingu, ale najczęściej tam ludzie zostawiają samochody. Ewentualnie warto poszerzyć swoją wycieczkę i rozpocząć ją w Niebie, bądź Sielpi Małej.
Rezerwat przyrody Cisów im. prof. Zygmunta Czubińskiego i wycieczka na Włochy
Rezerwat przyrody Cisów chroni fragmenty zbocza najwyższego wzniesienia Pasma Cisowskiego Góry Włochy. Rezerwat jest pokryty naturalnym drzewostanem będącym pozostałością po pierwotnej Puszczy Świętokrzyskiej. W obrębie rezerwatu poprowadzono Leśną Ścieżkę Przyrodniczo – Historyczna im. Wybranieckich. To 7 km ścieżka przebiegająca w granicach rezerwatu, składająca się z dwóch pętli: historycznej i przyrodniczej. Na trasie napotkamy 36 tablic informacyjnych przybliżających historię okolicy i burzliwych wydarzeń od powstania styczniowego aż do II wojny światowej. W dodatku w trakcie wędrówki zdobędziemy jeden ze szczytów (Włochy – 427 m n.p.m.) to najwyższe wzniesienie Pasma Cisowskiego i w dodatku należący do Korony Gór Świętokrzyskich.
Po dojechaniu do miejscowości Cisów i zaparkowaniu samochodem w okolicach początku ścieżki (GPS: N 50.7677406, E 20.8915422) mamy do wyboru dwie opcje. Możemy iść na 1.5-kilometrową ścieżkę przyrodniczą oznaczoną dębowym liściem lub 4-kilometrową ścieżkę historyczną oznaczoną symbolem Polski Walczącej. Oczywiście jest też opcja połączenia obydwu tras i tak też robimy. Początek jak i koniec obu tras jest symbolicznie oznaczony drewnianą bramą wejściową i wiatą turystyczną. Szlak prowadzi najpierw lekko pod górkę i potem nieco mocniej w dół, po równym terenie, a na koniec pod niedużym kątem pod górkę.
Strony na które warto zajrzeć
Podobał Wam się wpis? Co myślicie o tych miejscach? A może macie jakieś sugestie? Koniecznie dajcie znać w komentarzach, to dla nas bardzo ważne
